Polio szczepionka od kiedy jest stosowana w Polsce?

Polio szczepionka jest w użyciu w Polsce od połowy lat 50., a pierwsze masowe działania rozpoczęto jesienią 1959 roku z zastosowaniem doustnej szczepionki prof. Hilarego Koprowskiego [1][2]. Część opracowań wskazuje, że preparat zaczęto podawać już od października 1957 roku, po czym szybko rozszerzono jego praktyczne wykorzystanie w latach 1959–1960 [3][4]. Współcześnie w Polsce podaje się wyłącznie inaktywowaną szczepionkę IPV, co obowiązuje od 1 kwietnia 2016 roku [5].

Pierwsze wdrożenia rozpoczęły się w połowie lat 50., gdy przygotowywano grunt pod szerokie uodpornienie populacji [1][6]. Zasadniczy punkt zwrotny nastąpił jesienią 1959 roku, kiedy uruchomiono masowe kampanie z doustną szczepionką Koprowskiego typu OPV [7][2]. Jednocześnie w literaturze odnotowano wcześniejsze użycie preparatu od października 1957 roku, co poprzedziło ogólnokrajowe działania z lat 1959–1960 [3][4].

Program rozwijano etapowo. Najpierw przeprowadzono próby terenowe, następnie przeskalowano podanie do akcji ogólnokrajowych, co w latach 1958–1960 obejmowało również organizację wytwarzania i dystrybucji w kraju [8]. W ramach kampanii 1959–1960 podano szczepionkę setkom tysięcy dawek dziennie, a łącznie ponad 7 milionom dzieci podano typ 1 oraz ponad 6,8 miliona otrzymało typ 3, co dokumentują sprawozdania zdrowia publicznego z tamtego okresu. Do końca 1960 roku łącznie 13 milionów osób w Polsce przyjęło doustny preparat Koprowskiego [7].

Wskaźniki wyszczepienia rosły skokowo. Pod koniec 1960 roku zaszczepiono 76 procent dzieci do 15. roku życia i 26 procent całej populacji, co znacząco ograniczyło transmisję wirusa [8]. Spadek zachorowań był bezpośrednio związany z rosnącym poziomem immunizacji zbiorowiskowej [8].

Prof. Hilary Koprowski to polski lekarz i wirusolog, kluczowa postać historii krajowych szczepień przeciw poliomyelitis. Jego doustna szczepionka OPV została wykorzystana w pierwszych szerokich kampaniach w Polsce, co zdecydowanie przyspieszyło opanowanie choroby [7][2]. Znaczenie jego pracy i jej praktyczne wdrożenie w Polsce są podkreślane w opracowaniach historycznych i medycznych [7].

Wraz z rosnącą liczbą zaszczepionych szybko malała liczba nowych zachorowań. W 1959 roku odnotowano nieco ponad 1 tysiąc przypadków, a w 1963 roku zaledwie 30, co zbiegało się z osiągnięciem 99 procent wyszczepienia wśród dzieci do 3. roku życia. Tak gwałtowna poprawa była efektem budowania odporności zbiorowiskowej poprzez masowe szczepienia dzieci i młodzieży, co ograniczało krążenie wirusa w populacji [8].

Ostatnie krajowe zachorowania wywołane dzikim wirusem polio odnotowano w 1982 i 1984 roku, a następnie transmisja endemiczna została przerwana [6][9]. Od 2002 roku Polska, podobnie jak cały Region Europejski WHO, posiada status obszaru wolnego od poliomyelitis [10][9].

Obecnie w kalendarzu szczepień obowiązuje inaktywowana Polio szczepionka IPV. Od 1 kwietnia 2016 roku szczepienia przeciw poliomyelitis realizowane są wyłącznie preparatem IPV, co wynika z polityki dalszej minimalizacji ryzyka i utrzymania eliminacji choroby [5]. Wcześniej stosowano przede wszystkim doustną szczepionkę OPV, która odegrała zasadniczą rolę w szybkim zahamowaniu epidemii, natomiast współcześnie preferuje się IPV z uwagi na jej profil bezpieczeństwa i potrzeby programu po eliminacji krążenia wirusa dzikiego [7][5][8].

Aktualny schemat w Polsce obejmuje cztery dawki IPV w 3–4 miesiącu życia, 5–6 miesiącu życia, 16–18 miesiącu życia oraz dawkę przypominającą w 6. roku życia, co podtrzymuje indywidualną i populacyjną ochronę [10].

Poliomyelitis jest chorobą zakaźną wywoływaną przez wirusa polio, zdolną do powodowania ciężkich powikłań, w tym trwałego porażenia, dlatego utrzymanie odporności populacyjnej jest priorytetem zdrowia publicznego [1][10]. Choć ostatnie krajowe przypadki dzikiego polio wystąpiły w latach 80., a region posiada status wolnego od choroby, globalne ryzyko związane z importem patogenu wymaga konsekwentnego szczepienia kolejnych roczników [6][10][9]. Stałe utrzymywanie wysokiej wyszczepialności podtrzymuje barierę odporności zbiorowiskowej i ogranicza możliwość szerzenia się wirusa [8].

Opracowania polskich instytucji i analizy międzynarodowe są zgodne co do osi czasu i efektów programu. Wskazują na rozpoczęcie szczepień w połowie lat 50., szerokie wdrożenia od jesieni 1959 roku oraz szybkie rozszerzenie praktyki w latach 1959–1960, przy jednoczesnych wzmian­kach o wcześniejszym użyciu od października 1957 roku [1][3][4][2][8]. Dokumenty zdrowia publicznego odnotowują skalę kampanii, w tym milionowe liczby zaszczepionych dzieci i wysokie wskaźniki wyszczepienia w krótkim czasie [8]. Wspomnienia polskich badaczy podkreślają organizacyjne realia i rozmiar przedsięwzięcia w tamtym okresie. Zbiorcze dane epidemiologiczne pokazują gwałtowny spadek zachorowań po wprowadzeniu szczepień oraz utrwalenie eliminacji choroby w następnych dekadach [7][6][10][9].

Polio szczepionka jest stosowana w Polsce od połowy lat 50., z pierwszymi szerokimi kampaniami od jesieni 1959 roku, przy równoległych doniesieniach o rozpoczęciu stosowania już w październiku 1957 roku. Obecnie kraj używa wyłącznie inaktywowanej IPV, a program szczepień utrzymuje eliminację choroby w populacji [7][1][3][4][5][2].